Poranny wyjazd floty, bramka na stadionie, zmiana na budowie – tam liczy się tempo, a ustniki znikają w oczach. Właśnie do takich sytuacji powstały alkomaty bezustnikowe i przesiewowe. Wyjaśniamy, jak działają i kiedy ich wynik wystarczy, a kiedy trzeba go potwierdzić.

Z tego artykułu dowiesz się:

  • Czym alkomat bezustnikowy różni się od przesiewowego
  • Jak przebiega pomiar bezdotykowy i tryb pasywny
  • Kiedy wynik przesiewowy wymaga potwierdzenia
  • Gdzie badanie grupowe sprawdza się najlepiej
  • Od czego zależy wiarygodność odczytu

Czym różni się alkomat bezustnikowy od alkomatu przesiewowego?

Alkomat bezustnikowy to urządzenie, w którego stronę badany wydmuchuje powietrze z niewielkiej odległości – bez ustnika i bez kontaktu ust z obudową. Alkomat przesiewowy służy natomiast do szybkiej, wstępnej detekcji alkoholu w dużej grupie. Pierwsze pojęcie opisuje więc sposób poboru próbki, drugie – cel badania.

Często idą w parze, ale synonimami nie są. Istnieją modele bezustnikowe z wynikiem liczbowym oraz urządzenia hybrydowe, które pracują bez ustnika i z nim. Alkomat bezdotykowy to po prostu inna nazwa alkomatu bez ustnika. W szerszym podziale wyróżnia się sprzęt osobisty (samokontrola), przesiewowy (selekcja) i dowodowy (pomiary o znaczeniu prawnym).

Jak działa pomiar bezdotykowy krok po kroku?

W trybie aktywnym badany wykonuje wydech, a urządzenie samo pobiera próbkę:

  1. Przygotowanie – sensor się stabilizuje, a gotowość sygnalizuje dioda, dźwięk lub ekran.
  2. Ustawienie – alkomat trzyma się kilka centymetrów od ust, pod kątem z instrukcji (dokładną odległość podaje producent).
  3. Wydech – równomierny, bez przerw, przez czas wskazany w instrukcji.
  4. Pobór próbki – pompka zasysa porcję powietrza do komory sensora.
  5. Odczyt – kolor diody, skala albo wartość liczbowa.

Od ostatniego łyku alkoholu, papierosa czy płukania ust musi minąć czas zalecany przez producenta, bo resztki w jamie ustnej zawyżają odczyt. Na zewnątrz próbkę rozrzedza wiatr, więc lepiej badać w osłoniętym miejscu. Wynik z wydechu podaje się w mg/l (mg/dm³), a część urządzeń przelicza go na ‰. Według art. 46 ustawy o wychowaniu w trzeźwości progi to 0,1 mg/dm³ ↔ 0,2 ‰ (stan po użyciu alkoholu) i 0,25 mg/dm³ ↔ 0,5 ‰ (stan nietrzeźwości) – szerzej w tekście Promile czy mg/l – jak przeliczać alkohol?.

Tryb aktywny i tryb pasywny – czym się różnią?

W trybie aktywnym badany sam wykonuje wydech w stronę alkomatu. W trybie pasywnym urządzenie zasysa powietrze z okolicy ust lub znad naczynia, bez dmuchania i bez ustnika. Daje to zwykle tylko wskazanie orientacyjne: alkohol jest albo go nie ma.

Tryb pasywny pomaga służbom i ratownikom przy osobie nieprzytomnej lub poszkodowanej, a ochronie – przy sprawdzaniu napojów wnoszonych na imprezę czy teren zakładu. Nie zastępuje jednak pomiaru aktywnego ani dowodowego i nie służy do „badania bez zgody”. Odmowa w kontroli drogowej czy w pracy ma własne ścieżki, od wezwania policji po badanie krwi.

Alkomat przesiewowy czy pomiarowy z ustnikiem – co wybrać?

Kryterium

Bezustnikowy przesiewowy

Ustnikowy pomiarowy

Cel

Selekcja w grupie

Dokładny pomiar jednej osoby

Pobór próbki

Wydech z kilku cm lub zasysanie

Kontrolowany wydech przez ustnik

Wynik

Często orientacyjny (diody, skala)

Liczbowy w ‰ lub mg/l

Przepustowość

Kilka sekund na osobę

Dłuższy cykl z wymianą ustnika

Eksploatacja

Brak ustników

Nowy ustnik dla każdej osoby

Typowy sensor

Elektrochemiczny do przesiewu

Elektrochemiczny (tanie osobiste – też półprzewodnikowy)

Zastosowanie

Firmy, imprezy, służby

Kontrola indywidualna, samokontrola

Czy wynik wystarcza?

Dodatni wymaga potwierdzenia

Tak, przy ważnej kalibracji

Dodatni wynik przesiewowy zawsze się potwierdza: dokładnym pomiarem ustnikowym, a w sprawach drogowych urządzeniem dowodowym lub badaniem krwi. Alkomaty dowodowe podlegają odrębnym wymaganiom metrologicznym (w tym legalizacji), a punktem odniesienia jest dla nich zalecenie OIML R 126 – ich funkcje opisuje artykuł Alkomat policyjny – jakie powinien mieć funkcje?. Przy sprzęcie ustnikowym warto mieć zapas ustników do alkomatów.

Wybierz przesiewowy, gdy codziennie badasz wiele osób. Postaw na ustnikowy, gdy potrzebujesz konkretnej wartości dla jednej osoby. Chcesz obu? Model hybrydowy, np. ALKOTOP PLUS, według specyfikacji pracuje bez ustnika (aktywnie i pasywnie) oraz z ustnikiem.

Gdzie alkomat bezustnikowy sprawdza się najlepiej?

Tam, gdzie trzeba sprawnie przebadać wiele osób, a wynik nie musi od razu mieć mocy dowodowej.

Kontrola trzeźwości w firmach transportowych, spedycyjnych i budowlanych

Szósta rano, kilkunastu kierowców czeka na kluczyki. Badanie bez ustnika trwa kilka sekund i nie blokuje wyjazdów – podobnie na budowie przed wejściem na rusztowanie. Od 21 lutego 2023 r. art. 22¹c Kodeksu pracy pozwala pracodawcy wprowadzić kontrolę trzeźwości, a rodzaj urządzenia określa regulamin pracy, układ zbiorowy lub obwieszczenie. Sprzęt musi mieć ważny dokument potwierdzający kalibrację lub wzorcowanie. Procedurę opisuje tekst Zmiany w kodeksie pracy – kontrola trzeźwości u pracownika.

Imprezy masowe, ochrona i służby

Na bramce stadionu ochrona przepuszcza setki osób i nie ma czasu na ustniki. Policja i straż działają podobnie: przesiew, a potem dokładny pomiar u wytypowanych. Przykładem sprzętu do badań grupowych jest AlcoFind AF-100S – według producenta pomiar trwa 1–2 sekundy, wynik wskazują diody, a urządzenie ma licznik pomiarów i tryb pasywny. Podobną rolę pełni Dräger 5000 z sensorem elektrochemicznym i pamięcią pomiarów.

Mocne strony i ograniczenia w praktyce

Zalety:

  • higiena i brak kosztów ustników,
  • kilka sekund na osobę przy dużych grupach,
  • prosta obsługa,
  • licznik pomiarów,
  • wytrzymała obudowa do pracy w terenie.

Ograniczenia:

  • wynik często tylko orientacyjny,
  • wrażliwość na wiatr, odległość i kąt,
  • brak wartości dowodowej,
  • szybciej osiągany limit pomiarów do kalibracji.

Przesiewowy model to zły wybór, gdy kontrola może skończyć się konsekwencjami służbowymi i potrzebny jest protokół z wydrukiem – patrz Kupiłem alkomat dowodowy – czy mogę zwolnić pracownika bez policji?.

Od czego zależy wiarygodność wyniku i jak dobrać urządzenie?

O wiarygodności odczytu decydują typ sensora i aktualna kalibracja, a nie sam brak ustnika. Sensor elektrochemiczny (ogniwo paliwowe) reaguje selektywnie na alkohol etylowy i jest standardem w sprzęcie profesjonalnym. Sensor półprzewodnikowy jest tańszy, ale bywa wrażliwy na inne substancje i szybciej traci dokładność – porównuje je tekst Alkomat półprzewodnikowy czy elektrochemiczny?.

Ile osób dziennie obejmie kontrola? Hala czy teren? Potrzebny wynik liczbowy, pamięć, wydruk, dwa tryby? Na tej podstawie BEAN.PL jako autoryzowany dystrybutor dobiera model, a wzorce używane w serwisie przechodzą badania w GUM.

Kalibracja przy intensywnym użytkowaniu

Przy setkach badań w tygodniu limit z licznika często przychodzi przed terminem w kalendarzu – obowiązuje warunek, który nastąpi pierwszy, a niektóre modele mają tylko interwał czasowy (ALKOTOP PLUS: co 12 miesięcy bez limitu pomiarów). Po usłudze alkomat wraca ze świadectwem kalibracji, istotnym m.in. przy kontroli trzeźwości w pracy. Urządzenie dowolnej obsługiwanej marki wyślesz do nas kurierem z każdego miasta w Polsce – wystarczy zgłoszenie kalibracji alkomatu, a odeślemy je ze świadectwem.

Podsumowanie

Alkomaty bezustnikowe i przesiewowe służą do szybkiej selekcji, nie do wydawania werdyktów. Sprawdzą się wszędzie, gdzie trzeba higienicznie przebadać wiele osób – pod warunkiem że mają sensor elektrochemiczny, ważne świadectwo kalibracji, a każdy wynik dodatni zostaje potwierdzony.

FAQ – Pytania i odpowiedzi

1. Czy alkomat bezustnikowy jest tak samo dokładny jak alkomat z ustnikiem?

Nie zawsze. Modele przesiewowe dają zwykle wynik orientacyjny, a najprecyzyjniejszy jest pomiar przez ustnik z kontrolowanym wydechem. Przy badaniu bezdotykowym próbka miesza się z otoczeniem, więc liczą się odległość, kąt i ruch powietrza.

2. Czy wynik z alkomatu przesiewowego może być dowodem?

Co do zasady nie. Służy do wstępnej selekcji, a wynik dodatni potwierdza się urządzeniem dowodowym lub badaniem krwi.

3. Czy tryb pasywny pokazuje wynik w promilach?

Zazwyczaj nie. Sygnalizuje tylko obecność alkoholu wokół ust lub nad naczyniem; wartość w ‰ czy mg/l daje wydech w trybie aktywnym.

4. Jak często kalibrować alkomat używany do badań przesiewowych?

Zgodnie z zaleceniami producenta – po określonym czasie lub liczbie pomiarów, zależnie od tego, co nastąpi pierwsze. Przy badaniach grupowych zwykle decyduje licznik, dlatego warto sprawdzać go regularnie, zamiast czekać na komunikat urządzenia. W naszym serwisie każdy alkomat wraca ze świadectwem z datą usługi. Szczegóły: Kalibracja alkomatu – co ile?

5. Czy alkomat bezustnikowy nadaje się do użytku osobistego?

Może, jeśli ma sensor elektrochemiczny i wynik liczbowy. Przed jazdą lepiej sprawdza się jednak osobisty alkomat ustnikowy, a każdy wynik powyżej zera to sygnał, by nie prowadzić. W doborze pomogą doradcy BEAN.PL.

6. Czy pracodawca może badać pracowników alkomatem bezustnikowym?

Tak, jeśli kontrolę wprowadzono zgodnie z art. 22¹c Kodeksu pracy, a urządzenie ma ważny dokument potwierdzający kalibrację lub wzorcowanie. Przepisy nie narzucają typu alkomatu. Przy wyniku dodatnim pracodawca lub pracownik może zażądać badania przez policję – więcej w tekście Czy pracownik może odmówić badania alkomatem?